స్వేచ్ఛ, సమానత, సోదరభావం — మూలం ఫ్రెంచ్ విప్లవం కాదు, బుద్ధుడు మాత్రమే

అక్టోబర్ 3, 1954న ఆల్ ఇండియా రేడియో ప్రసారం చేసిన డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ప్రసంగం “My Philosophy of Life” — బాబాసాహెబ్ రచనలు–ప్రసంగాలు, సంపుటి 17, భాగం 3లో నమోదైంది.

ఈ రోజుకి 72 ఏళ్ల క్రితం, 1954 అక్టోబర్ 3న, ఆల్ ఇండియా రేడియో “నా వ్యక్తిగత తత్వం” అనే అంశంపై ఒక ప్రసంగాన్ని ప్రసారం చేసింది. మాట్లాడిన వ్యక్తి భారత రాజ్యాంగ నిర్మాత, సామాజిక విప్లవకారుడు డాక్టర్ భీమ్‌రావ్ రామ్‌జీ అంబేద్కర్. ఆ ప్రసంగం పేరు “My Philosophy of Life” — నా జీవిత తత్వం.

ప్రతి మనిషికి ఒక జీవిత తత్వం ఉండాలని ఆయన తన ప్రసంగంలో చెప్పారు. తత్వం అంటే మన ప్రవర్తనను కొలిచే ఒక ప్రమాణం మాత్రమే. ఆ ప్రమాణాన్ని ఆయన రెండు కోణాల్లో వివరించారు — నిరాకరణ, ఆమోదం.

నిరాకరణ చాలా స్పష్టమైంది. భగవద్గీతలోని హిందూ సామాజిక తత్వాన్ని ఆయన తిరస్కరించారు. అది సాంఖ్య దర్శనంలోని త్రిగుణ సిద్ధాంతంపై ఆధారపడిందని, కపిలుని తత్వానికి అది ఒక క్రూరమైన వికృతీకరణ అని, కులవ్యవస్థను, హెచ్చుతగ్గుల అసమానతను హిందూ సామాజిక జీవిత నియమంగా మార్చేసిందని ఆయన అన్నారు.

ఆమోదం అనేది మూడు పదాల్లో ఉంది: Liberty, Equality, Fraternity — స్వేచ్ఛ, సమానత, సోదరభావం.

ఇక్కడే ఆ ప్రసంగం చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. “నేను ఈ తత్వాన్ని ఫ్రెంచ్ విప్లవం నుంచి అరువు తెచ్చుకున్నానని ఎవరూ అనుకోవద్దు. నేను ఎక్కడి నుంచీ తెచ్చుకోలేదు. నా తత్వానికి మూలం రాజనీతి శాస్త్రం కాదు, మతం. నేను వీటిని నా గురువు బుద్ధుని బోధనల నుంచే పొందాను” అని ఆయన స్పష్టంగా చెప్పారు.

బుద్ధుని తత్వంలో స్వేచ్ఛకు, సమానత్వానికి చోటు ఉందని ఆయన చెప్పారు. అయితే అపరిమితమైన స్వేచ్ఛ సమానత్వాన్ని నాశనం చేస్తుందని, అలాగే సంపూర్ణ సమానత్వం స్వేచ్ఛను లేకుండా చేస్తుందని బుద్ధుడు చెప్పాడని ఆయన గుర్తుచేశారు. చట్టం అనేది స్వేచ్ఛ, సమానతల ఉల్లంఘనకు వ్యతిరేకంగా ఒక రక్షణ మాత్రమే ఇస్తుంది తప్ప, దానికి హామీ ఇవ్వలేదు. అందుకే బుద్ధుడు అన్నింటికంటే ఎత్తైన స్థానాన్ని సోదరభావానికి ఇచ్చాడు. స్వేచ్ఛను గానీ, సమానత్వాన్ని గానీ దెబ్బతీయకుండా కాపాడే నిజమైన రక్షణ అదే. సోదరభావం అంటే సోదరత్వమే, మానవత్వమే. మానవత్వం అంటే మళ్లీ మతమే — అంబేద్కర్ మాటల్లో చెప్పాలంటే.

ఆ ప్రసంగంలోని చివరి వాక్యం ఇప్పటికీ ఈ దేశాన్ని ప్రశ్నిస్తూనే ఉంది. భారతీయులు రెండు వేర్వేరు భావజాలాల పాలనలో బతుకుతున్నారు. రాజ్యాంగ పీఠికలోని రాజకీయ ఆదర్శం స్వేచ్ఛ, సమానత, సోదరభావాలు ఉన్న జీవితాన్ని ప్రకటిస్తోంది. కానీ మతంలో కలసిపోయిన సామాజిక ఆదర్శం మాత్రం వాటిని తిరస్కరిస్తోంది. ఈ త్రిగుణ సిద్ధాంతాన్ని వదులుకుని, తన తత్వాన్ని స్వీకరించేలా మార్పు తీసుకురావాల్సి ఉందని ఆయన చెప్పారు. ఎందుకంటే తత్వానికి ఒక స్పష్టమైన లక్ష్యం ఉంటుంది — అది ఆయన అన్న మాట.

ఈ మూడు పదాలు ఆయనకు కొత్తవేమీ కావు. 1936లోనే Annihilation of Caste (కుల నిర్మూలన) పుస్తకంలో ఒక ఆదర్శ సమాజం అనేది స్వేచ్ఛ, సమానత, సోదరభావాల మీదనే నిలబడాలని ఆయన రాశారు. సోదరభావం అంటే ప్రజాస్వామ్యమే — అది కేవలం ఒక ప్రభుత్వ విధానం కాదు, అందరం కలిసి జీవించే పద్ధతి, తోటి మనిషి పట్ల చూపే గౌరవం. 1954 నాటికి ఆ మూడు పదాల మూలాన్ని ఆయన ఏ రాజకీయ విప్లవం నుంచో కాకుండా, బుద్ధుని బోధనల నుంచే వచ్చాయని వివరించారు. ఆ తర్వాత రెండేళ్లకు, 1956 అక్టోబర్ 14న నాగ్‌పూర్ లో ఆయన బౌద్ధ దీక్ష తీసుకున్నారు. ఆ రేడియో ప్రసంగం ఆయన ప్రయాణంలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి.

72 ఏళ్ల తర్వాత కూడా మన ముందున్న ప్రశ్న ఒకటే. రాజ్యాంగం ఈ మూడు పదాలను పీఠికలో చేర్చింది. కానీ సమాజం వాటిని తన రోజువారీ అలవాటుగా మార్చుకుందా? చట్టం కేవలం రక్షణ మాత్రమే ఇస్తుంది, హామీ ఇవ్వలేదు అని అంబేద్కర్ అప్పుడే చెప్పారు. ఆ హామీ అనేది సోదరభావం నుంచి మాత్రమే వస్తుంది. అది లేకపోతే స్వేచ్ఛ సమానత్వాన్ని మింగేస్తుంది, సమానత్వం స్వేచ్ఛను మింగేస్తుంది.

అక్టోబర్ 3 అనేది కేవలం ఒక జ్ఞాపకార్థ దినం మాత్రమే కాదు. అదొక ప్రమాణం. ఈ దేశం తనను తాను కొలుచుకోవాల్సిన ఒక గొప్ప ప్రమాణం.

— BLUESHOUT.IN.