కమ్యూనిజం గురించి మాట్లాడేవారికి కులాధిపత్యం కనిపించదా? – 1953లోనే అంబేడ్కర్ లేవనెత్తిన ప్రశ్నలు!

వర్గపోరాటం గురించి మాట్లాడే రాజకీయ ఉద్యమాల్లో కుల ఆధిపత్యం కొనసాగితే నిజమైన సామాజిక సమానత్వం ఎలా సాధ్యమవుతుంది? ఈ ప్రశ్నను డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్ 1953లోనే భారత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ముందు ఉంచారు.

భారతదేశంలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం, వర్గపోరాటం, కార్మిక హక్కులు, పేదల విముక్తి వంటి అంశాల గురించి చర్చించేటప్పుడు డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ చేసిన కొన్ని చారిత్రక వ్యాఖ్యలను తప్పనిసరిగా గుర్తుచేసుకోవాలి. ముఖ్యంగా మహారాష్ట్రలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం బలహీనంగా ఉండటానికి గల కారణాలను ఆయన విశ్లేషించిన తీరు నేటికీ రాజకీయ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంది.

1953లో అమెరికన్ జర్నలిస్టు సెలిగ్ ఎస్. హారిసన్‌కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో అంబేడ్కర్ ఈ అంశంపై తన అభిప్రాయాలను స్పష్టంగా వెల్లడించారు.

ఆయన విశ్లేషణ ప్రకారం, మహారాష్ట్రలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్రారంభ నాయకత్వం ప్రధానంగా బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గానికి చెందిన కొందరి చేతుల్లో ఉండేది. ఎస్.ఏ. డాంగే తదితరులు ఆ నాయకత్వంలో కీలకంగా ఉన్నారు. మరాఠా సామాజిక వర్గాన్ని, షెడ్యూల్డ్ కులాలను తమవైపు ఆకర్షించడానికి కమ్యూనిస్టులు ప్రయత్నించినప్పటికీ ఆశించిన విజయాన్ని సాధించలేకపోయారు.

దీనికి కారణం ఏమిటని అంబేడ్కర్ ప్రశ్నించారు. ప్రజలందరి సమానత్వం గురించి మాట్లాడే పార్టీ నాయకత్వం ఒకే సామాజిక వర్గానికి పరిమితమైతే, అణగారిన వర్గాల్లో ఆ పార్టీ పట్ల నమ్మకం ఎలా ఏర్పడుతుందని ఆయన విశ్లేషణలో అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది.

వర్గపోరాటం మాత్రమే సరిపోతుందా?

భారతీయ సమాజంలో అసమానతలకు కేవలం ఆర్థిక పరిస్థితులే కారణం కాదు. కులవ్యవస్థ కూడా మనిషి జీవితాన్ని, అవకాశాలను, గౌరవాన్ని, సామాజిక సంబంధాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.

ఒక వ్యక్తి పేదవాడిగా ఉండటమే కాకుండా, కులం కారణంగా విద్యకు, ఉపాధికి, సామాజిక గౌరవానికి దూరం చేయబడవచ్చు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో కేవలం ఆర్థిక దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడటం మాత్రమే సరిపోదు. కులాధిపత్యాన్ని కూడా ప్రశ్నించాల్సిన అవసరం ఉంది.

మార్క్సిస్టు రాజకీయాలు ప్రధానంగా వర్గ అసమానతలు, ఆర్థిక దోపిడీ, ఉత్పత్తి సంబంధాలపై దృష్టి పెడతాయి. అయితే భారతదేశంలో కులం అనే సామాజిక వాస్తవాన్ని విస్మరిస్తే అణగారిన వర్గాల విముక్తి అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుంది.

అంబేడ్కర్ లేవనెత్తిన ప్రధాన సమస్య ఇదే. సమానత్వం గురించి మాట్లాడే రాజకీయ పార్టీ తన అంతర్గత నిర్మాణంలోనూ సమానత్వాన్ని పాటించాలి.

అణగారిన వర్గాలకు నాయకత్వం ఎవరు వహించాలి?

దళితులు, ఆదివాసీలు, వెనుకబడిన వర్గాలు కేవలం రాజకీయ పార్టీలకు ఓటు బ్యాంకులుగా మాత్రమే మిగిలిపోకూడదు. పార్టీ నిర్ణయాలు తీసుకునే స్థాయిలో, విధానాలు రూపొందించే స్థాయిలో, నాయకత్వ స్థానాల్లో వారికి తగిన ప్రాతినిధ్యం ఉండాలి.

వారి సమస్యలను ఇతరులు చర్చించడం మాత్రమే కాదు; బాధిత వర్గాల ప్రజలే తమ అనుభవాల ఆధారంగా ఉద్యమాలను నిర్మించి, నాయకత్వం వహించే అవకాశం పొందాలి.

అంబేడ్కర్ మహారాష్ట్రలో మహార్లను ఒక రాజకీయ శక్తిగా సంఘటితం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నం ఈ విషయంలో ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. అణగారిన ప్రజలకు స్వతంత్ర రాజకీయ గొంతుక ఉండాలని ఆయన భావించారు.

నేటి రాజకీయ ఉద్యమాలకు ఈ చరిత్ర ఇచ్చే పాఠం

నేటికీ అనేక రాజకీయ పార్టీలు సామాజిక న్యాయం, సమానత్వం, పేదల హక్కులు, కార్మికుల సంక్షేమం గురించి మాట్లాడుతున్నాయి. కానీ ఆయా పార్టీల నాయకత్వ నిర్మాణాన్ని, నిర్ణయాధికారాన్ని, సామాజిక ప్రాతినిధ్యాన్ని పరిశీలించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.

ఒక రాజకీయ పార్టీ తన సిద్ధాంతాల్లో సమానత్వాన్ని ప్రకటించడం ఒక విషయం. ఆ సమానత్వాన్ని తన సంస్థాగత నిర్మాణంలో అమలు చేయడం మరో విషయం.

దళితులు, బహుజనులు, కార్మికులు, అణగారిన ప్రజలు కేవలం ఉద్యమాల్లో పాల్గొనే వారిగా కాకుండా, ఉద్యమాలను నడిపించే నాయకులుగా ఎదగాలి.

అంబేడ్కర్ 1953లో చేసిన ఈ విమర్శను ఏ ఒక్క కులానికి లేదా వ్యక్తికి వ్యతిరేకంగా సాధారణీకరించకూడదు. దాని అసలు సారాంశం రాజకీయ నాయకత్వంలో సామాజిక ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నించడం, ప్రజాస్వామ్య ప్రాతినిధ్యాన్ని కోరడం.

ముగింపు:

కులాన్ని పక్కనపెట్టి వర్గం గురించి మాత్రమే మాట్లాడితే భారతీయ సమాజంలోని అసమానతలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేం. అదే విధంగా ఆర్థిక దోపిడీని విస్మరించి కేవలం కుల సమస్యతోనే సమాజ మార్పు సాధించలేం.

కుల నిర్మూలన, ఆర్థిక సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం – ఈ అంశాలన్నీ సమగ్ర విముక్తి ఉద్యమంలో భాగం కావాలి.

బాబాసాహెబ్ లేవనెత్తిన ప్రశ్న నేటికీ మన ముందుంది:

సమానత్వం గురించి మాట్లాడే ఉద్యమాల్లో నాయకత్వం కూడా సమానత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తోందా?